Alevilerin temel ibadeti olan CEM ayinlerinin ayrılmaz bir parçası da semah dönmektir. Semah cemin belli bir aşamasında bağlama eşliğinde kadın ve erkek canların çalınan ezgiler eşliğinde birlikte yaptıkları dinsel törenlerdir. Semah dönülmeyi,cem ayininden ayırmak olası değildir. Semah dönmek,cem ayini içinde yapılan 12 hizmetten biridir.

Cem ayini sırasında törenin bazı bölümlerinde ve özellikle son bölümünde dedenin işareti ile kadın ve erkek canlar semaha kalkarlar. Semah dönen canlar duygunun,sevginin,aşkın doruk da olduğu bir duygulu an yaşarlar.

Semah dönenler adeta kendinden geçercesine büyük bir aşkla,şevkle,huşu içinde ayrı bir dünyaya yolculuk edercesine izleyen canları da büyüleyecek tarzda su gibi akıp giderler.

Alevilerin döndükleri Semahı onların ibadeti olan cem ayinlerinden ayrı düşünmek ve incelemek yanlıştır. Aleviliğin kutsal kitabı olan İmam Cafer Buyruğu ve halk arasında yaşayan mevcut inançta semah 12 hizmetten biri olarak yapılır. Yani Semah Alevilerin yaptıkları bir ibadetin parçasıdır.

Ülkemizde son üç beş yıldır Alevilik kendisini tanıtmaya başladığından beri,semah dönmek daha da bir güncellik kazanmıştır. Yüzyıllarca gizli saklı yapılan cem ayinlerinin bir parçası olan semah,yapılan çeşitli törenlerde,şenliklerde folklorik gösteriler içine konmuştur. Bu durum ilk başta Alevilerin hoşuna gitmiş. Kendi kültürlerinin tanınmasına hizmet eder düşüncesi ile seyirci kalınmıştır. Yapılan semahlar alevi olan ve olmayan kesimlerce tanınmış ve beğeni kazanmıştır.

Çünkü alevi ana babadan doğup da bugün cem görmemiş bir kuşak oluşmuştur. Bu kuşak bir anlamda semahları dışa açık alanlarda yapılan etkinliklerde izleyerek Aleviliği örmeye, öğrenmeye çalışıyordu.

Ama dışa açılmanın sınırı içkili toplantılarda semah dönmek olmaya başlayınca iş bir anlamda çığırından çıkabilirdi.

Bu nedenle semahlar,Alevilerin ibadeti olan cemin bir parçasıdır.Onun yeri orasıdır. Semah ibadetin bir parçasıdır. Semah dönmek bir eğlence aracı olamaz. Semah içkili,eğlenceli toplantılara ise asla meze olamaz. Semah dönmek cem ayini dışında , olsa olsa çok ağır başlı bir biçimde özüne uygun bir tarzda;Hacı Bektaş Veli Anma Törenleri, Abdal Musa Anma Törenleri gibi ağırbaşlı etkinlikler dışında yapılmamalıdır.

SEMAHIN BAZI OZELLIKLERI

Arapça sema köküne dayanan semah sözcüğü Türkçeye semayada semahbiçimlerinde iki ana söylenişle ayrılır. Her söyleniş birbirinden ayrı iki faklı özellikle uygulanır. SEMA Mevlevi yada bazı Sünni tarikatlarda, SEMAH ise Alevilerin dinsel törenlerinin bir parçasıdır.

Mevlevi semaı ile Alevi semahının ayırt edici özelliği dönenlerin Mevlevilerde sadece erkekler olmasına karşın, Alevilerde kadın ve erkek canlar birlikte dönerler. Mevlevi semalarında müziği esas olarak türk sanat müziği besteleri oluştururken, Alevi semahlarındaki müziği halk müziği ritmi oluşturur. Bağlama belirleyicidir.

Semahın belli sayıda kişilerce dönülmesine özen gösterilir;2,4,8,10,12 olduğu gibi 3,5,7,12 gibi sayı kümelerine denk düşürülmeye çalışılır. Bu sayıların kutsallığına inanılır. “üçler,beşler,yediler,onikilerden yardım şefaat dilenir.

Semah dönülürken belli bir kıyafet şartı yoktur. Bu erler içinde bacılar içinde geçerlidir. Kurallarda biçime değil öze önem verilir. Bazı yörelerde erkekler şapkayı çıkarırken,bazı yörelerde baş açık semah dönülmez. Ama ayak kesinlikle çıplaktır. Canlar Cem ayinin belli bir yerinde semaha kalkınca dedeye niyaz ederler. Semah dönüldüğü zaman halka şeklinde dönülen semahta köşede oturan dede makamına asla sırt dönülmez. Semahda ritm ister,yavaş ister hızlı olsun dede makamı kutsal makamdır,ALİ MAKAMI dır,oraya sırt dönülmez mutlaka her seferinde selamlama biçiminde niyaz edilir.

Hiçbir semah türünde el ele tutulmaz. İster kadın erkek karışık olsun,ister sadece erkek yada kadın olsun el ele tutuşma biçimi yoktur.

Semahta esas figürler el ve ayak figürleridir. Eller ve kollar kuşun uçuşunu simgeler. En çok görülen figür ise sağ elin ayası yukardan alınır,sol elde yere dönüktür. Bu figür; HAKTAN ALINANIN HALKA VERİLMESİNİsimgeler.

Semah dönülürken yaratılmak istenen ortamı bozucu davranışlarda bulunmak hoş karşılanmaz. örneğin; sigara içilmez,içki içilmez,diz üstü yada bağdaş kurularak oturulur,gürültü edilmez. Semah dönenlerin ritmini izleyenlerde; ALLAH ALLAH YA ŞAH SEMAHINIZ SAF OLA,GÜNAHLAR AF OLA SEYİR İÇİN OLMAYA,HAK İÇİN OLA...gibi ifadelerle katılırlar.

Cem kelimesinin mana anlamı toplanmak olup, aleviliğe zerdüştlükten gelme bir ananedir. Alevi ve bektaşilere yansıması miladi 650 yıllarında İranda yaşayan zürdüşt kökenli acem halkı (şii;ler)tarafından Irak ve oradan Kazakistana oradan da Orta Asyaya yayılmıştır.

İnanç olarak uygun olan şaman türklerinin böyle bir ibadet biçimini yaşaması dini inançları olan şamanlığında zerdüştlüğün bir uzantısı olarak günümüze kadar gelen bektaşiliği etkilemesi söz konusudur.

Cemlerde bir daire oluşturulur. Cemal, cemale kadınlı erkekli haremlik selamlık olmadan, cinsiyet gözetmeksizin, herkese kardeş gözüyle bakarak yapılan bu ibadet, Oniki imam ve Ehlibeyt yaşantısının bir temsilidir. Cemlerde, cemal cemale oturmak ve birbirine secde etmek kabe etrafında toplanmak gibidir. Kabenin ortadan kaldırıldığını düşünecek olursak herkesin birbirine secde ettiği görülür. Allaha ulaşmanın yolu nefsini yenmekle olur. Şeytan İnsanın nefsidir. Nefs olayını da kaldıracak olursak, gerçek bir ibadet için gereklidir. O zaman haremlik, selamlığa gerek kalmaz. Herkes bacı kardeş olur.

Daire kurmanın önemi zerdüştlük, şamanlık, bektaşilik ve kökeni Hindistanda olan veda dininde tasavvuf-i bir anlam taşır.

Cemlerde Oniki hizmet vardır ;

1. Pir (dede) : Postnişin olup cemi yönetendir.
2. Mürşit : Ceme katılıp görülen canlara marıfet kapısı ve ilmini öğretendir.
3. Rehber : Ceme katılıp görülen canlara tarikatta yol ehli olmayı öğretendir.
4. Saki : Cemde su dağıtandır.
5. Süpürgeci : Cemin yapıldığı hanenin temizliğinden sorumludur.
6. Aşcı : Cemde yenilecek lokmaların pişirilmesi ve adil bir şekilde dağıtılmasından sorumludur.
7. Kurbancı : Cemde kesilen kurbanların kesilmesinden sorumludur.
8. Gözcü : Cemin idaresinde insanları uyararak sakinliği sağlayandır.
9. Peyikçi : Ceme gelecek olan canlara önceden haber verendir.
10. Zakir : Deyiş ve duaz-ı imam (imam nefesi söyleyen) aşıktır.
11. İbrikçi : Ceme gelen canlara ab-dest hizmeti gören kişidir.
12. Bekçi : Ceme gelen canların güvenliğinden sorumludur.

Cem yapılmaya başladığından sonuna kadar,gelen canlara Hacı Bektaşi Velinin sözleri Hz. Ali;nin ,Hz. Muhammetin ve Ehlibeytinin yolu ve yaşam tarzı anlatılır. İnsanlara eline,beline,diline sahip olunması gerektiği öğütlenir.

Cem türüne göre üçe ayrılır; Görgü cemi,birlik cemi ve ölü cemidir.

1.Görgü cemi : On iki hizmetli toplanıp sorunları olan bölge halkının mahkemesini oluşturur. Küs olanlar barıştırılır,davalı olanların davaları görülür.

2.Birlik cemi : Bölge halkının birlik ve beraberliğini sağlamak,kaynaştırmak müsaip edinmelerini sağlamaktır. Müsaiplik yüzeysel anlamıyla ikrar verecek olan eşlerin (karı,koca) seçtiği kefil anlamında eş; yol arkadaşı,yol kardeşi,can yoldaşı v.s... Müsaiplik gerçek anlamıyla tasavufi bir anlam ve yaşayış biçimi gerektirir. Er kişiye malumdur.

3.Ölü cemi : Kemalat makamını bulmuş eline,beline,diline sahip olmuş müsaipli canların katıldığı marıfet cemidir.Sadece seçilmiş olan canlar girebilir.

SEMAH TURLERI

Anadolud>a aleviliğin yaklaşık 8 yy.lık tarihi var. Anadolu da bir dizi uygarlık yaşamış. Kimi uygarlıkların izleri kaybolmuşken kimi henüz yanı başımızda yaşıyor.

Ülkemiz çok renkli bir kültüre sahip.Bu durumdan aleviliğin de nasibini almaması olası değil.

İşte Anadolu da ki alevi semahlarının çeşitliliği kültürel izlerin semahlara şu yada bu tarzda yansımasıdır. Biçimde alevilerin cem ayinlerinde ve semahlarda bazı farklılıklar almasına rağmen özü birdir. Semahlara değişik yörelerde değişik adlar verilmesinin nedeni bu özellikte aranmalıdır.

Bu kısımda sizlere bildiğimiz semah türlerinin bir kaçının sözlerini vermek istiyorum.

BAZILARININ ADLARI

- Ali nur semahı Kırat semahı
- Turna semahı Kırklar semahı
- Gönüller semahı Ya hızır semahı
- Alaçam semahı Nevruz semahı
- Çapraz semahı Çorlu semahı
- Dem geldi semahı Ladik semahı
- Çark semahı Yatır semahı
- Muhammet Ali semahı Cebrail semahı
- Çoban baba semahı Şiran semahı
- Erzincan semahı Habuyar semahı
- Sarıkız semahı Kırat semahı
- Hacı Bektaş semahı Fethiye semahı
- Silifke kırtıl semahı